عامل ناشناس

فکت:
دونالد ترامپ: اگر جمهوری اسلامی تا پایان دوره ریاست جمهوری ام پابرجا بماند ، شکست خورده ام

ترامپ از ابتدا به دنبال فروپاشی نرم و کم‌هزینه رژیم بود؛ نه سقوط سخت؛
مسیری که هم مردم ایران آسیب کمتری ببینند و هم امنیت همسایگان ایران به خطر نیفتد

اما امروز معادله تغییر کرده است. ترامپ هزینه سیاسی تقابل را پرداخته، بی‌آنکه هنوز دستاورد سیاسی متناسب با آن را به دست آورده باشد.

به نظر می‌رسد تصمیم‌های دشواری پیش روی اوست

روزهای پرحادثه‌ای در پیش است
رژیم را ساقط شده فرض کنید…

چند نکته درباره کتاب تازه عباس میلانی، «در جستجوی رضاشاه».
کتاب را تا صفحه ۸۰ خواندم، فعلا همین‌جا متوقف می‌شوم؛ مطالعه را ادامه می‌دهم و اگر نکته دیگری به نظرم رسید، درباره آن هم خواهم نوشت

در فصل اول، میلانی می‌نویسد عباسعلی، پدر رضاشاه، پیش از تولد او درگذشته؛ در حالی که سیروس غنی و برخی دیگر، مرگ پدر را پس از تولد رضا روایت کرده‌اند؛ حتی دونالد ویلبر نیز چند ماه پس از تولد نوشتند، البته سعید نفیسی تاریخ متفاوتی ارائه می‌دهد که با روایت میلانی سازگار است
بنظرم کمی دقت میتوانست : «پس‌پدر» یا «پاگوری»، به معنای کودکی که پس از مرگ پدر بدنیا میاید را بهتر روایت کند

در صفحات ۶ تا ۱۰، بحث محرومیت رضاشاه از محبت والدین مطرح می‌شود، با آنکه نوشته‌های خود او از علاقه عمیقش به مادر حکایت دارد. در صفحات ۱۳ و ۱۴ نیز درباره تخریب گورستان محل دفن مادرش دو احتمال مطرح می‌شود: بی‌مهری به مادر یا تقدم نوسازی شهری بر ملاحظات شخصی.
شخصا منبعی نیافتم که
رضاشاه کبیر از مادر خود کینه یا بی مهری داشته باشد

از این اختلاف روایت‌ها بگذریم؛ بحث اصلی من اینها نیست.

در فصل دوم، از صفحه ۴۳ به بعد، میلانی به نقش ژنرال آیرونساید، ملاقات او با رضاخان و حرکت قزاق‌ها به تهران می‌پردازد. اما نکته جالب اینجاست که خودش روایت می‌کند هیئتی با حضور نمایندگان انگلیسی برای منصرف کردن رضاخان از ورود به تهران تلاش کرد و موفق نشد

اینجا بد نیست به پژوهش مایکل زیرینسکی در سال ۱۹۹۲ رجوع کنیم. او نقش انگلیسی‌ها در موفقیت کودتا را مهم می‌داند، اما با روایتی که تمام ماجرا را صرفا محصول تصمیم لندن می‌بیند، همراه نیست.

موضوع دیگر، اختلاف رضاخان و سید ضیاء و افزایش تدریجی قدرت مستقل اوست. استفانی کرونین، که اتفاقا نوشته‌هایش را نمی‌توان دفاعیه‌ای از پهلوی دانست، در دانشنامه ایرانیکا توضیح می‌دهد که نفوذ بریتانیا پس از کودتا کاهش یافت؛ تا جایی که سفیر انگلیس حتی نتوانست مانع سقوط سید ضیاء شود.

پس نقش انگلیس در کودتا یک بحث است و وابستگی رضاخان به لندن بحثی دیگر.
حتی اختلاف هیات های انگلیسی با بکدیگر نیز موضوع دیگریست

اما مسئله‌ای که به نظرم کمتر به آن توجه می‌شود، وضعیت خود ایران در آن سال‌هاست.

میلانی از ناتوانی دولت احمدشاه، ضعف فرماندهی نظامی و نبود مقاومت موثر در برابر ورود قزاق‌ها می‌نویسد. ولی آیا می‌توان ظهور رضاخان را تنها به جاه‌طلبی شخصی نسبت داد و بحران ساختاری حکومت قاجار را نادیده گرفت؟

کرونین در پژوهش سال ۲۰۰۰ خود درباره قدرت بختیاری‌ها نشان می‌دهد که در آستانه کودتای ۱۲۹۹، بخش‌های وسیعی از ایران عملا خارج از کنترل موثر حکومت مرکزی بودند.
یا در هر گوشه ایران آنروز دولت مرکزی قدرتی بر آنها نداشت
و تنها این موضوع را کمی عجیب تر بافتم

به گمان من، برای فهم ظهور رضاشاه باید نخست ایران آن روز را شناخت؛ کشوری گرفتار ضعف دولت مرکزی، ناامنی، قدرت‌های محلی و رقابت بیگانگان.

دخالت خارجی را نمی‌توان انکار کرد، اما از آن هم نمی‌توان نتیجه گرفت که تصمیم‌های بعدی رضاخان در لندن گرفته می‌شد.

تاریخ را باید با اسناد خواند، نه با پیش‌فرض‌ها؛ چه در ستایش رضاشاه و چه در نقد او.

خیانت به شاه و مملکت هرگز مجازات متناسبی نگرفت؛ کافیست آنرا با دیگر کشورها مقایسه‌کنید؛ گاهی فکر می‌کنم چه چیزی باعث خیانت‌پروری شده؛ تا جایی که کسی می‌تواند سالها علیه ایران عمل کند و بی‌پاسخگویی بازگردد

تاریخ میگوید هرجا بخشش جای عدالت را بگیرد، خیانت از یک خطا به یک سنت تبدیل میشود

خب ، این اشتباهیه که از روز اول اکثر تحلیلگران و کارشناسان مرتکب شدند
هدف ها را اشتباهی برداشت کردند…
و تازه پس از رسیدنش شروع به ناامید شدن کردن

سوالی که در میز کاخ سفید برای دستور حمله است:

آیا حمله دوباره با متحد خود اسراییل به سقوط رژیم میانجامد یا هزینه اضافیست؟
جواب در یک جمله است؛ سرباز زمینی همان «مردم ایران» نیازه
تمام محاسبات و برآورد بر اینست که محاصره کار خودش وکرده و حالا زمستان سخت قیام نهایی شروع خواهد شد