Tevfik Kadan

İran, Hürmüz’de geçiş ücretleri ve güvenlik denetimini kapsayan yeni bir rejime hazırlanıyor. Bu yeni rejim potansiyel bir gelir kaynağı olmanın çok ötesinde, küresel hegemonyanın deniz ticaret yollarını açık tutma ve güç transferi kapasitesini derinden sarsıyor. Hürmüz'de olanları ve olacakları tüm yönleriyle inceledik...

aydinlik.com.tr/haber/dekate-c…

"Casus belli" kararı ile ilgili önemli bir noktaya dikkat çekmek isterim:

Yunanistan'ın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni 1 Haziran 1995'te parlamentosunda onaylaması ve Ege Denizi'nde karasularını 12 mile çıkarabileceğini ilan etmesi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi, 8 Haziran 1995 tarinde tüm partilerin imzasıyla tarihi bir karar aldı. Bu karar, kamuoyunda "casus belli" olarak bilinmektedir. Halbuki kararın içeriğinde "casus belli" yani "savaş nedeni" ifadesi yer almamaktadır. Ancak dikkat çekeceğim nokta bu değildir.

Kararda şöyle deniliyor: "Türkiye Büyük Millet Meclisi, Yunanistan Hükümeti'nin Lozan'la kurulmuş dengeyi bozacak biçimde Ege'deki karasularını 6 milin ötesine çıkarma kararı almayacağını ümit etmekle birlikte, böyle bir olasılık durumunda, ülkemizin hayatî menfaatlarını muhafaza ve müdafaa için, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ne, askerî bakımdan gerekli görülecek olanlar da dahil olmak üzere, tüm yetkilerin verilmesine ve bu durumun Yunan ve dünya kamuoyuna dostane duygularla duyurulmasına karar vermiştir."

İşte bu karar, son 30 senede Yunan tarafının bir maceraya kalkışmasını önlemiş, Ege'de barış ve huzura büyük katkı sağlamıştır.

Geçen günlerde ise Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Yunan Ta Nea gazetesinin kararla ilgili sorusuna ilginç bir yanıt vererek "Bu, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 1995 yılında yaptığı bir açıklamadır; bir yasa değildir." dedi.

Nitelim 7 Nisan 2005'te dönemin TBMM Başkanı Bülent Arınç da benzer bir açıklama yapmış, "Biliyorsunuz 1995’te bir Meclis kararı vardı. Bu yüzden dostluk ortamı kurulamadı. Ben baktırdım, bu bir karar bile değil. Biri, ‘Oylatalım’ demiş, Kamer Genç oylatmamış bile. Buna bir bakmak lazım." demişti.

Bu açıklamalar üzerine Eski TBMM Başkanvekilimiz Sayın Hasan Korkmazcan'la konuştum. Söz konusu 95 Kararı'nın altında ANAP Grup Başkanvekili olarak imzası vardı. Arınç'ın "oylanmadı" sözlerinin doğru olmadığını, bizzat kendisinin oylamadan önce tüm grupları gezerek kararı imzalattığını, oylama sırasında da tüm salonda alkışlar ve tezahüratlar eşliğinde tam bir birlik oluştuğunu ve kararın kabul edildiğini anlattı. Ancak anlatmak istediği bu değildi. Bilgi ve tecrübesiyle çok daha önemli bir ders verdi. Özetle dedi ki;

- Meclis kararları, kanunlardan daha az bağlayıcı veya daha etkisiz işlemler değildir. Kanunlarla Meclis kararları arasında bir üstünlük ilişkisi yoktur.
- Üstelik kanunlar cumhurbaşkanı tarafından yeniden görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderilebilir ve Anayasa Mahkemesince iptal edilebilir. Meclis Kararları ise geri gönderme yetkisine ve Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi değildir.
- 1995'te ortaya konulan parlamenter iradenin geri alınması veya değiştirilmesi için bugün TBMM'nin toplanarak aynı usulle yeni bir irade ortaya koyması gerekir.
- Hükûmetler değişebilir, dış politika tercihleri farklılaşabilir; ancak yürütmenin tek taraflı açıklaması, TBMM'nin daha önce ortaya koyduğu iradeyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Meclis'in 1995'te Ege konusunda benimsediği ortak tutum, yeni bir parlamenter iradeyle açıkça değiştirilmediği sürece tarihî ve kurumsal varlığını korur.
- Dolayısıyla bunun bir yasa olmaması, TBMM iradesini sakatlamaz. Karar son derece kuvvetlidir. Hafifletmeye çalışmak nafiledir. Bu karara sahip çıkmak gerekir.

Türkiye’nin Doğu Akdeniz'de Yunanistan ile Güney Kıbrıs'ı bağlayacak deniz altı elektrik kablosu için yazılı bildirim istemesi, şimdiye kadar karşılık bulmadı. Avrupalı muhataplar, böyle bir bildirimin Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki kıta sahanlığı sınırlarını zımnen teyit etmek anlamına geleceğini biliyorlar. Bu nedenle, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS)’nde yer alan ‘deniz altı kablosu döşeme özgürlüğüne’ sarılıyorlar. Ancak Sözleşme de bu özgürlüğün kullanılmasında sahildar devletin haklarının gözetilmesini öngörüyor.

Tartışmanın asıl nedeni ise Türkiye’nin deniz yetki alanlarından geçecek uluslararası kablo ve boru hatlarına ilişkin kapsamlı ve bütüncül bir mevzuata sahip olmaması. İşte Mavi Vatan Yasası olarak bilinen Deniz Yetki Alanları Yasası’nın da bu boşluğu doldurması bekleniyor. Ancak önce haziranda sonra ekimde TBMM’ye sunulacağı ifade edilen yasa teklifi hala ortada yok. AK Parti kaynakları, son olarak aralık ayını işaret ettiler. Teklifte konuyla ilgili nasıl bir düzenleme olacağı ise bilinmiyor. Biz ise bu konuda dünyadaki dikkat çekici devlet uygulamalarını inceledik. Yasada yer alması ümidiyle...

aydinlik.com.tr/haber/gelisen-…

Türkiye, Yunanistan-Güney Kıbrıs denizaltı elektrik bağlantısı (Great Sea Interconnector - GSI) için şu ülkelerin uygulamalarını da dikkatle incelemeli:

🇲🇹 Malta: Kıta sahanlığından transit geçen kablolar için lisans zorunlu. Güzergâh araştırması ile döşeme ve bakım için ayrı lisanslar isteniyor. Her başvuru 10 bin avro.

🇷🇺 Rusya: 187-FZ sayılı Kıta Sahanlığı Kanunu'nun 22. maddesi, yabancı kuruluşların denizaltı kablosu döşemesini devlet iznine bağlıyor. 2024 tarihli 1045 sayılı kararnameye göre güzergâh ve döşeme koşulları Rus makamlarınca değerlendiriliyor.

🇨🇳 Çin: 1989 tarihli düzenlemeyle yabancı kuruluşların kıta sahanlığında kablo döşemesi ve güzergâh araştırması onaya bağlanıyor. Kablo döşeyen yabancı gemilere konum bildirme yükümlülüğü getiriliyor.

🇮🇳 Hindistan: 1976 tarihli Deniz Alanları Kanunu'nun 6/7. maddesine göre yabancı devletlerin kıta sahanlığında döşeyeceği kabloların güzergâhının belirlenmesi merkezî hükümetin rızasına bağlı.

🇻🇳 Vietnam: 2012 Deniz Kanunu'nun 16 ve 17. maddelerine göre MEB ve kıta sahanlığında yabancı devletlerin kablo döşemesi için yetkili makamlardan yazılı izin alınması zorunlu.

🇲🇾 Malezya: 1984 tarihli MEB Kanunu'nun 22. maddesi, MEB ve kıta sahanlığında denizaltı kablolarının güzergâhını hükümetin onayına bağlıyor.

🇺🇾 Uruguay: 17.033 sayılı Kanun'un 12. maddesi, kıta sahanlığında denizaltı kablolarının güzergâhlarının her olayda yürütme organınca onaylanmasını zorunlu kılıyor.

Üstelik bu ülkelerin tamamı, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni (UNCLOS/BMDHS) imzalamış olan ülkeler.

Yemen Savaşı’nı düşünürken zihnimde ilginç bir isim belirdi. Yıllar önce “Hind Denizleri’nde Türk-Portekiz Elleşmeleri” kitabını okumuş, Sefer Reis’i ilk kez ondan duymuştum. Türk denizciliğinin altın çağında; Babülmendep’te, Aden’de, Moha’da harbin en ilginç hikayelerini ondan okumuştum. Yemen’le ilgili başka yazıları da var mıdır diye düşündüm: Böylece tanıştım “Dedikodulu Seyahat” ile…

aydinlik.com.tr/koseyazisi/ded…